Wie door Voedselbos Glanerbeek loopt, ziet geen traditionele akker. Tussen bomen en struiken groeien appels, peren, bessen en minder bekende eetbare soorten. De bodem blijft zoveel mogelijk met rust en zelfs brandnetels mogen er soms gewoon blijven staan.
Maud Aarts, Dagobert Bergmans en Jessica van Bossum zijn de initiatiefnemers van Voedselbos Glanerbeek. Sinds juli 2022 wonen ze met hun gezinnen in Glane Beekhoek, waar zij werken aan een groot voedselbos, met daarbij een kwekerij, boerderijwinkel, proeverij en ruimte voor verwerking.
Het voedselbos is inmiddels negen hectare groot. Het oudste deel is ongeveer drieënhalf jaar geleden aangeplant. Daar komt tot nu toe de meeste oogst vandaan. Dit jaar is al meer dan 800 kilo geoogst, vooral bessen. Een opvallende groeier is de moerbei. Vorig jaar leverde die nog ongeveer 600 gram bessen op, dit jaar maar liefst 68 kilo. “Dat is onvoorstelbaar. Dan krijg je ineens ook het probleem dat je moet gaan plukken.” Ook minder bekende vruchten worden geteeld, zoals de nashipeer: een ronde peer die eruitziet als een appel en knapperig is als een appel, maar naar peer smaakt. De producten worden onder meer verkocht via de biologische markt in Enschede.
Niet alles hoeft weg
In een voedselbos hoeft niet alles netjes en strak te zijn. Brandnetels, smeerwortel en andere spontaan opkomende kruiden die in een gewone tuin waarschijnlijk direct zouden worden verwijderd, krijgen hier soms bewust de ruimte. Ook maaien gebeurt niet zomaar. Tijdens warme en droge perioden wordt zo weinig mogelijk gemaaid. Zodra de begroeiing verdwijnt, komt de zon rechtstreeks op de bodem en verdampt water sneller. “Als het zo warm is, maaien wij niet. Om de planten en de bodem te beschermen.” Het idee achter het voedselbos is zoveel mogelijk gebruikmaken van natuurlijke processen en zo weinig mogelijk verstoren.
Een levende bodem
Voor de aanleg werd uitgebreid bodemonderzoek gedaan. Uit grondboringen bleek dat onder het perceel een laag keileem ligt, met daarboven een zandlaag waarin de bomen wortelen. Op sommige plaatsen is die zandlaag maar 50 tot 60 centimeter dik. De keileemlaag heeft ook een voordeel: water kan er moeilijk doorheen en blijft daardoor langer beschikbaar. “Als je alleen maar zand hebt, gaat iedere druppel weg.” De verschillende bomen en struiken hebben bovendien verschillende worteldieptes. Onder de grond werken wortels samen met schimmels en bacteriën. Hoe groter de variatie aan planten, hoe diverser ook het bodemleven kan worden.
Ook stikstof maakt deel uit van dat natuurlijke systeem. Erwten en andere vlinderbloemigen, maar ook bepaalde bomen en struiken zoals elzen, kunnen via bacteriën bij hun wortels stikstof uit de lucht binden. De plant en de bacteriën werken daarbij samen. Volgens de initiatiefnemers is juist die samenwerking tussen planten, schimmels, bacteriën en bodem belangrijk voor de ontwikkeling van een gezonde en weerbare bodem.
Kan het helpen tegen droogte?
Of een voedselbos daadwerkelijk beter bestand is tegen droogte dan traditionele landbouw, is nog niet met zekerheid te zeggen. Het voedselbos is daarvoor nog te jong. Daarom wordt er inmiddels onderzoek gedaan door de Universiteit Twente. Op verschillende dieptes zitten sensoren in de bodem die onder meer watergehalte en temperatuur meten. Ook de neerslag wordt bijgehouden. De metingen worden niet alleen in het voedselbos gedaan, maar ook in een akker en in een grasland. Zo kunnen de verschillende systemen met elkaar worden vergeleken. De initiatiefnemers verwachten dat meerdere factoren een rol spelen: het niet-ploegen, de begroeiing, de verschillende wortels, organische stof en vooral het bodemleven. “Het is complex, maar eigenlijk ook eenvoudig: we moeten zorgen dat het samenwerkt en dat we zo min mogelijk verstoren.”
Meer boeren?
Een volledig voedselbos op agrarische schaal is volgens de initiatiefnemers niet eenvoudig. Het systeem vraagt veel onderhoud en vooral veel handwerk. Fruit plukken, bomen verzorgen en snoeien kan maar beperkt machinaal.
Daarom doen ze een opvallende uitspraak: “Wij denken persoonlijk dat we in Nederland veel meer boeren nodig hebben dan er nu zijn. En niet minder.” Het voedselbos is volgens hen namelijk een arbeidsintensieve vorm van landbouw. Tijdens een werkdag zijn veel vrijwilligers nodig om te plukken en de bomen en bodem te verzorgen. Een eenvoudiger toepassing voor bestaande landbouwbedrijven kan bijvoorbeeld een voederhaag zijn: bomen en struiken langs weilanden waar dieren van kunnen eten. Zo’n haag kan voedsel, schaduw en extra bodemleven opleveren.
Nog volop in ontwikkeling
De initiatiefnemers weten dat het voedselbos nog lang niet af is. Sommige bomen blijken achteraf te ver uit elkaar te staan en ook andere keuzes worden onderweg bijgesteld. Over tien jaar hopen ze dat het systeem veel robuuster is geworden, met een rijk bodemleven en een bodem die beter water kan vasthouden. Jonge bomen krijgen in droge perioden nog extra water. Regenwater van daken en verharde terreinen wordt daarvoor opgevangen en opgeslagen in voormalige mestkelders die nu als waterkelders worden gebruikt.
Open Voedselbossendag
Op zaterdag 5 september doet Voedselbos Glanerbeek mee aan de landelijke Open Voedselbossendag. Bezoekers kunnen tijdens rondleidingen kennismaken met het voedselbos, verschillende planten en vruchten bekijken, ruiken en proeven en ontdekken wat er inmiddels allemaal leeft.
Ook zelfplukken is bij een aantal soorten mogelijk. “Het belangrijkste is gewoon met mensen in gesprek gaan.”
En misschien is dat precies wat het voedselbos interessant maakt: het is niet alleen een plek waar voedsel groeit, maar ook een plek waar wordt onderzocht hoe bomen, bodemleven, water en landbouw met elkaar kunnen samenwerken.
- Wat: Rondleidingen (10 en 12 uur), proeverij en zelfpluk bij Voedselbos Glanerbeek
- Wanneer: Zaterdag 5 september 2026, van 10:00 tot 14:00
- Waar: Glanerbrugstraat 47 7585 PK Glane
- Meer informatie: https://boerenbuurmetnatuur.nl/activiteiten/voedselbos-glanerbeek-2/
