“Ik sta hier al eeuwen”
Ik sta hier al zes eeuwen.
Ik zag hoe mensen kwamen en gingen. Ik hoorde hun stemmen, hun verdriet, hun gelach.
Ik voelde de hitte van de brand in 1665. Ik zag de kerk naast mij verdwijnen in 1904.
Onder mij werd begraven.
Rondom mij werd gefeest.
En nu bouwen ze opnieuw.
Appartementen. Balkons. Meer groen. Minder auto’s.
Ze noemen het ontwikkeling.
Ik blijf staan.
Midden in Losser staat de Oale Toren al sinds de 14e of 15e eeuw. Ooit onderdeel van de oude kerk, nu als zelfstandige toren hét herkenningspunt van het dorp. Terwijl het centrum opnieuw wordt ingericht en er 54 appartementen verrijzen rond het Martinusplein, rijst de vraag: hoe houdt de toren stand fysiek én in betekenis te midden van alle nieuwbouw?
Het historische fundament
Volgens de Historische Kring werd de toren vermoedelijk gebouwd tussen de 14e en 15e eeuw. De bovenkant is niet meer origineel; na een brand in 1665 werd deze herbouwd. Rondom de kerk lag destijds een begraafplaats. Wat zich precies nog onder de grond bevindt, is nog niet volledig onderzocht. Archeologisch onderzoek kan grotendeels pas plaatsvinden nadat bestaande bebouwing, zoals Hotel Marktzicht, is gesloopt.
De toren vervulde door de eeuwen heen meerdere functies: verdediging, uitkijkpunt, het luiden van de klok bij begrafenissen en bijeenkomsten. Hij was letterlijk en figuurlijk het middelpunt van Losser. Dat centrale karakter moet volgens de Historische Kring behouden blijven — vooral de zichtbaarheid van de toren als herkenningspunt in het dorpshart.
Nieuwbouw als versterking
Wethouder Engels ziet de herontwikkeling van het gebied rond de Oale Toren en het Martinusplein als een kans voor het dorp. Het plan omvat 54 appartementen die aansluiten bij de woonbehoefte in Losser. De belangstelling is groot: bij de laatste telling waren er ruim 450 aanmeldingen, vrijwel allemaal uit Losser. Met name senioren tonen interesse, wat doorstroming op gang brengt: hun huidige woningen komen beschikbaar voor starters en gezinnen.
De Oale Toren heeft de status van rijksmonument en wordt als zodanig beschermd. De omgeving heeft geen monumentale status, maar bij nieuwbouw geldt dat schade aan omliggende gebouwen moet worden voorkomen. Daarvoor worden vooraf onderzoeken uitgevoerd.
Vanuit sommige hoeken verandert het zicht op de toren, bijvoorbeeld aan de zijde van de Bernard Leurinkstraat. Tegelijkertijd blijven belangrijke zichtlijnen behouden en wordt er zelfs een nieuwe zichtlijn gerealiseerd. De nieuwbouw krijgt zadeldaken en gevels die volgens de gemeente passen bij de historische kern. Het plein wordt groener en autoluwer ingericht, waardoor de toren volgens de gemeente beter tot zijn recht komt dan in de huidige situatie met veel geparkeerde auto’s.
Ook auditief blijft het karakter behouden: de klok zal blijven luiden op het hele en halve uur. Nieuwe bewoners worden daar vooraf over geïnformeerd.
Traditie van samenkomen
Voor Pim Naafs, organisator van het festival Onder de Oale Toren, is de toren het middelpunt van Losser. Het plein rondom de toren was door de eeuwen heen al een plek waar feesten en bijeenkomsten werden gehouden. Hij ziet het festival als een voortzetting van die traditie.
Naafs is positief over de veranderingen in het centrum. Leegstaande panden maken plaats voor nieuwe bebouwing. Appartementen met woonkamers en balkonnetjes aan het plein kunnen volgens hem juist zorgen voor meer levendigheid. Wel vindt hij het belangrijk dat er ruimte blijft voor evenementen. Organisatoren zijn inmiddels betrokken bij gesprekken over de inrichting van het plein, waarbij wordt gedacht aan een zogenoemd ‘hybrideplein’ met verplaatsbaar groen zodat activiteiten mogelijk blijven.
Aandachtspunten
De Historische Kring wijst op mogelijke effecten van de nieuwbouw op de akoestiek. Wanneer de toren straks op ongeveer tien meter afstand van nieuwe bebouwing staat, kan geluid terugkaatsen. Ook bodemonderzoek moet nog definitief uitwijzen hoe fundering en ondergrond zich verhouden tot zowel toren als nieuwbouw.
Daarnaast kan archeologisch onderzoek, zodra de bestaande bebouwing is gesloopt, nog verrassingen opleveren. Eventuele vondsten kunnen invloed hebben op de planning van het project.
Meer dan steen
Fysiek lijkt de toren beschermd. Juridisch is hij verankerd als rijksmonument. Technisch worden onderzoeken uitgevoerd om schade te voorkomen.
Maar uiteindelijk gaat het om meer dan steen alleen.
De Oale Toren is het herkenningspunt van Losser. Een plaats van herinnering, van samenkomst, van geluid dat elk uur door het dorp klinkt.
Als het plein groener wordt, als er minder auto’s staan en meer mensen wonen, wandelen en elkaar ontmoeten dan krijgt de toren misschien opnieuw de rol die hij eeuwenlang had: middelpunt van het dorp.
De vraag is dus niet alleen hoe de Oale Toren standhoudt.
Misschien is de echte vraag hoe Losser zich blijft verhouden tot haar oudste bewoner.
